Cavanşir Yusifli romanların “toz-dumanlı” dünyasına öz baxışını təqdim edir

Kulis.az-ın təqdim etdiyi məqalədə ədəbiyyatşünas və tənqidçi Cavanşir Yusifli romanlara, müəllifin mətn qurarkən keçdiyi düşüncə yoluna və oxucuda yaranan təsirə dair fikirlərini bölüşür. Yazı “21 söz, yaxud romanlar... toz-duman içində” adlanır. Müəllif məqalənin adını seçərkən əvvəlcə hər şeyin aydın göründüyünü, sonradan isə fikrin başlanğıcına qayıtmağa ehtiyac yarandığını yazır. Unutmaq və xatırlamaq arasında qurduğu əlaqə də mətnin əsas düşüncə xətlərindən biri kimi təqdim olunur. Yusifli bildirir ki, bu yazıda bədii mətnləri ənənəvi poetik və tənqidi-filoloji anlayışlarla məhdudlaşmadan araşdırmağa çalışacaq. Onun diqqətini daha çox əsərin oxucuya intuitiv şəkildə ötürdüyü məna və duyğular cəlb edir. Məqalədə əvvəlki yazısında Aydın Talıbzadənin romanından bəhs etdiyini xatırladır və həmin müzakirədə təhkiyə məsələsinin önə çıxdığını qeyd edir. Tənqidçinin yanaşmasına görə, müəllif yazıya başlayarkən sanki göz önündə canlanan xəyali əlyazmanı oxuyur və onu sözlərlə yenidən qurur. Xəyal ilə gerçəkliyin qovuşduğu anı yaradıcılığın xüsusi məqamı kimi təsvir edən Yusifli, yazıçının mətni əvvəlcədən tam aydın şəkildə gördüyünü, sonra isə bu düşüncəni sözlərin sərbəst axarına buraxdığını irəli sürür. Məqalədə bədii mətnin başlanğıcını “plagiat” adlandıran fikir də yer alır; bu ifadə müəllifin təqdim etdiyi nəzəri mülahizənin bir hissəsidir. Yusifli romanlarda inanılması çətin hadisələrin həqiqət kimi qurulmasını, təbiət təsvirlərindən çox hiss və duyğuların hərəkətinə yer ayrılmasını vurğulayır. Onun qənaətincə, mətnin müxtəlif yozumlarla təqdim olunması postmodern estetikaya xas imkanlarla bağlıdır. Beləliklə, yazı romanın nəql üsuluna, müəllif təxəyyülünə və oxucu ilə mətn arasındakı münasibətə dair şəxsi ədəbi düşüncələri bir araya gətirir. Kulis.az materialı Cavanşir Yusiflinin məqaləsi kimi oxuculara təqdim edib.