Makau Mutua Akabiliwa na Ukosoaji Baada ya Jopo Lake Kuthibitisha Kifo Kimoja Tu cha Maandamano ya 2024

Jopo la fidia linaloongozwa na Profesa Makau Mutua limekumbwa na ukosoaji baada ya ripoti yake ya karibuni kuonyesha kuwa kifo kimoja tu kilichohusishwa na maandamano ya Gen Z ya mwaka 2024 kimeidhinishwa kulipwa fidia. Matokeo hayo yamewaacha baadhi ya familia zilizopoteza wapendwa wao zikihoji namna madai yalivyopitiwa na kuthibitishwa. Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa Novemba 5, 2026, na Jopo la Wataalamu kuhusu Fidia kwa Waathiriwa wa Ukiukaji wa Haki za Kibinadamu, mpango huo umeingia awamu ya saba. Jopo lilisema madai 157 yalikuwa yamehakikiwa na kushughulikiwa, huku jumla ya Sh96.95 milioni zikilipwa kwa wanufaika. Hata hivyo, kati ya madai hayo, kisa kimoja pekee ndicho kilichotambuliwa kama kifo kilichotokana na maandamano ya 2024, na familia yake kuidhinishiwa Sh3 milioni. Idadi hiyo imesababisha maswali kuhusu vigezo vilivyotumiwa na jopo, hasa kwa kuwa kumekuwa na taarifa za vifo kadhaa wakati wa maandamano na mwitikio wa polisi. Ripoti hiyo pia imeibua wasiwasi kuhusu madai yaliyochakatwa na tuhuma kwamba baadhi ya familia ziliombwa rushwa ili zipate fidia iliyoahidiwa. Makala haithibitishi tuhuma hizo, lakini inasema zimeongeza ukaguzi wa namna mpango huo unavyotekelezwa. Miongoni mwa waliofariki wakati wa maandamano ni Rex Kanyike Masai, aliyepigwa risasi Juni 20, 2024. Kifo chake kilipata umakini mkubwa baada ya video ya CCTV kuibuka, ikionyesha afisa wa polisi aliyevaa kiraia akifyatua risasi wakati wa maandamano. Evans Kiratu alifariki baada ya kugongwa na mtungi wa gesi ya kutoa machozi, huku mwanafunzi Eric Shieni akiuawa karibu na Bunge. Majina mengine yaliyotajwa katika taarifa kuhusu vifo hivyo ni David Chege, Ibrahim Kamau, Abdi Kadir, Kennedy Onyango na Beasley Kamau. Ripoti hiyo inasema vifo hivyo na mazingira yake vimeongeza shinikizo kwa jopo kueleza kwa nini ni kisa kimoja tu cha kifo kilichokubaliwa katika awamu hii ya malipo.