Məhəmməd Pişnamazzadə: şeyxülislamlığı maarifçiliklə birləşdirən ruhani

Çar Rusiyasının son illərində və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulduğu dövrdə dini rəhbərlikdə mühüm vəzifə tutan Məhəmməd Fərəculla Pişnamazzadə həm də maarifçilik fəaliyyəti ilə tanınıb. Lent.az-ın “Qafqaz Şeyxülislamları” rubrikasında təqdim etdiyi bioqrafiyaya görə, o, Qafqaz müsəlmanlarının yeddinci şeyxülislamı olub. Pişnamazzadə 1853-cü il mayın 15-də Gəncədə ruhani ailəsində dünyaya gəlib. Mənbədə atasının Axund Əli Pişnamazzadə, babasının isə tanınmış din alimi Molla Hüseyn Pişnamazzadə olduğu qeyd edilir. Babası Gəncədəki Şah Abbas məscidinin mədrəsəsində dərs deyib; onun tələbələri arasında Mirzə Fətəli Axundzadənin də adı çəkilir. İlkin dini biliklərini ailəsindən alan Pişnamazzadə Gəncə mədrəsəsində oxuyub, sonra təhsilini davam etdirmək üçün Təbrizə gedib. 1883-cü ildə təhsilini başa vurduqdan sonra Tiflisə qayıdıb. Yazıda onun dini elmlərlə yanaşı dünyəvi biliklərə də önəm verdiyi, cəmiyyətin inkişafı üçün insanların savadlanmasını vacib saydığı bildirilir. 1892-ci ildə Gəncə Cümə məscidinə baş molla təyin olunub. Bir il sonra Tiflis Vilayət Ruhani Məclisinin üzvü seçilib, 1895-ci ildə isə Gəncə Vilayət Ruhani Məclisinin sədri olub. Bu vəzifələrlə yanaşı, maarifçilik təşəbbüsləri də göstərib. Lent.az-ın təqdim etdiyi məlumata əsasən, Pişnamazzadə Gəncədə “Məktəbi-xeyriyyə” adlı təhsil ocağının və daha on məktəbin açılmasında mühüm rol oynayıb. Məktəblərin yaradılmasında uşaqların savadlanması, dini biliklərlə yanaşı müasir təhsil alması məqsədi güdülürdü. Beləliklə, onun fəaliyyəti yalnız dini rəhbərliklə məhdudlaşmayıb, təhsilin yayılmasına da yönəlib.