Սերգեյ Մարկեդոնովը՝ Նախիջևանի կարգավիճակի փոփոխության և պայմանագրերի շուրջ

Sergey Markedonov
Ռուսաստանցի քաղաքագետ Սերգեյ Մարկեդոնովն անդրադարձել է Նախիջևանի ինքնավար հանրապետության սահմանադրության փոփոխություններին, որոնցով հանվել են 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի մասին հիշատակումները։ Նրա կարծիքով՝ այս քայլը քննարկելիս կարևոր է չսահմանափակվել միայն իրավական ձևակերպումներով․ սահմանադրություններն արտացոլում են նաև քաղաքական իրողություններն ու ուժերի հարաբերակցությունը։ Մարկեդոնովը չի համաձայնել այն մեկնաբանություններին, թե փոփոխություններից հետո Ռուսաստանն ու Թուրքիան դադարում են լինել Նախիջևանի երաշխավորները։ Նա նշել է, որ այդ պնդումը հաճախ է շրջանառվում, այդ թվում՝ 1990-ականների սկզբի հայ-ադրբեջանական կարգավորման ծրագրերից մեկի հեղինակ Փոլ Գոբլի վերջին մեկնաբանություններում։ Քաղաքագետի գնահատմամբ՝ Գոբլը չափազանցնում է Իոսիֆ Ստալինի դերը 1921 թվականի իրադարձություններում, քանի որ այդ ժամանակ Ստալինը դեռ խորհրդային քաղաքականության գլխավոր ճարտարապետը չէր։ Մարկեդոնովը հիշեցրել է, որ Մոսկվայի պայմանագիրը ստորագրել են քեմալական Թուրքիան և ՌՍՖՍՀ-ն, մինչդեռ Խորհրդային Միությունը ստեղծվել է ավելի ուշ՝ 1922 թվականի դեկտեմբերին։ Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել ժամանակագրության վրա․ փոփոխությունները հաստատվել են պայմանագրի 105-ամյակի նախաշեմին։ Քաղաքագետի ներկայացմամբ՝ պայմանագրի երրորդ կետը նախատեսում էր Նախիջևանի ինքնավար գոյությունը Ադրբեջանի պրոտեկտորատի ներքո և սահմանում, որ Ադրբեջանը չի կարող այդ պրոտեկտորատը փոխանցել երրորդ կողմի։ Մարկեդոնովի խոսքով՝ Ադրբեջանը նման փոխանցում չի կատարում, ուստի, նրա գնահատմամբ, այդ հիմքով ճիշտ չէ հայտարարել, թե Ռուսաստանն ու Թուրքիան նախկինում Նախիջևանի երաշխավորներն էին, իսկ այժմ կորցնում են այդ կարգավիճակը։
Աղբյուր ↗